Het nieuwe jaar is nog vers! Ik wens je daarom een heel mooi en duurzaam 2019 toe!

De start van het nieuwe jaar, waarin veel mensen goede voornemens hebben, is een goed moment om eens wat dieper in te gaan op gewoontes, en waarom het veranderen daarvan zo lastig is.

Op aanraden van één van mijn kennissen op LinkedIn, las ik het boek ‘Macht der gewoonte’van Charles Duhigg. Een leuk en lekker leesbaar boek met veel voorbeelden, waaruit blijkt dat niets zo moeilijk is te veranderen als vaste gewoontes. En hoe je daar wel in kan slagen.

Hieronder deel ik mijn inzichten. Wellicht handig als je zelf goede voornemens hebt voor het nieuwe jaar….En natuurlijk ook omdat je graag wil bereiken dat mensen duurzaam gaan denken én doen.

Hoe zit het met gewoontes?

  • 40 procent van onze dagelijkse handelingen zijn geen resultaat van bewuste beslissingen, maar zijn een gewoonte en daardoor lastig te veranderen. Dat geldt ook voor veel niet-duurzame handelingen. Weten dat iets niet duurzaam is, helpt daarom niet veel.
  • Gewoontes ontstaan omdat onze hersenen moeite willen besparen. Automatisch gedrag is lekker efficiënt, kost minder denkkracht.
  • Gewoontes ontstaan doordat we anticiperen op de beloning die we verwachten. Dit wordt in gang gezet door een signaal. Denk aan het bekende experiment van Pavlov. Als ik bijvoorbeeld op een station verse croissants ruik, dan denk ik dat ik trek heb en wil iets te eten kopen.
  • Hoe vaker de cirkel van signaal en beloning wordt doorlopen, hoe sterker en automatischer de gewoonte. En des te minder ons bewust denken zich er mee bemoeit.
  • Het gekke is dat het verlangen naar de beloning sterker wordt als je hem na verloop van tijd soms wel, en soms niet krijgt. Het verlangen wordt een hunkering.: Je MOET het NU ECHT hebben. Bijvoorbeeld: stel dat ik, bij het ruiken van verse croissants op het station waar ik vertrek, me nog kan inhouden om iets te eten te kopen, dan krijg ik gedurende de reis zoveel trek, dat ik op het aankomststation vaak alsnog wat koop. En als daar niks te koop is, zorg ik dat ik volgende keer meteen wat koop, of al in mijn rugzak bij me heb.

Verandering van gewoonten

  • Het veranderen van een gewoonte kan alleen als je dat zelf echt wil, en er echt in gelooft dat het ook kan.
  • Een gewoonte is te veranderen door een nieuwe routine in te brengen in reactie op het zelfde signaal, met een zelfde soort beloning. Bij het programma van de Anonieme Alcoholisten is er een systeem van bijeenkomsten en gezelschap opgezet, die de mensen dezelfde ontspanning en afleiding geeft als het drinken of naar het café gaan.
  • Dit is overigens vaak ingewikkelder dan je denkt. De beloning is vaak niet wat het lijkt. Ik zou bijvoorbeeld kunnen denken dat ik iets te eten koop, vanwege de lekkere smaak, of een even een oppeppertje aan suikers. Maar ik denk eigenlijk dat ik het doe uit verveling: ik moet even wachten op de trein, en daar heb ik geen zin in. Als afleiding koop ik wat te eten, zodat ik wat te doen heb. Een alternatieve beloning zou kunnen zijn om een praatje te maken met iemand die ook op het perron staat (help…doodeng…opeens een wildvreemde aanspreken…zit die er wel op te wachten???), of iets eenvoudiger: muziek of een podcast op mijn telefoon beluisteren. Je kan met die alternatieve beloningen experimenteren, totdat je weet wat voor jou een goede vervanging is.
  • Tenslotte bepaal je het signaal. Je houdt daarom precies bij op welke momenten en in welke omstandigheden de gewoonte in gang wordt gezet. Dus in mijn geval: hoe laat is het, waar ben ik (op het station), hoe lang moet ik wachten, hoe voel ik me (moe, blij, geïrriteerd, verveeld).
  • In stresssituaties blijven de oude gewoontes op je loeren. Op een dag dat alles tegen lijkt te zitten, loop ik toch weer gedachteloos naar de Kiosk op het station. Volgens ‘Macht der gewoonte’ is het op dat soort momenten van cruciaal belang is om ergens in te geloven: God, een hogere macht of in je zelf, dat je zo sterk bent dat je het aan kan. Groepen en gedeelde ervaringen kunnen daar enorm bij helpen (en dan denk ik persoonlijk dat de inrichting van het station, met al dat eten om me heen, me niet echt helpt 🙄 ).

Dus, tja, het wordt lastig om mensen te veranderen, hoe graag we het zouden willen.  Is het nu helemaal een mission impossible om de gewoontes van een ander te willen veranderen? Uit ‘Macht der gewoonte’ heb ik gelukkig ook wat aanknopingspunten gehaald van dingen die we wel zouden kunnen doen.

 

Wat kunnen we wel doen?

  • Als ‘educatoren’ racen we vaak meteen door naar welke maatregelen mensen moeten nemen (bijvoorbeeld minder de auto nemen), maar slaan de stap ervoor vaak over. Zorg ervoor over. Mensen moeten het écht gaan willen (of er moeten andere maatregelen komen, zoals bijvoorbeeld rekening rijden), en ook geloven dat het kan. Werk met inspirerende voorbeelden, met mensen die in bepaalde groepen aanzien hebben, influencers zoals je wil. In mijn lessen over afval merk ik bijvoorbeeld dat bijna alle schoolkinderen heel erg enthousiast zijn over van skateboards van gerecyclede flessendoppen, omdat Enzo Knol daar een video over heeft gemaakt.

.

  • Laat een verandering op het oude lijken, dan veranderen mensen het makkelijkst. Ik heb me bijvoorbeeld decennia lang verzet tegen het feit dat vegetarische vleesvervangers zo op echt vlees lijken. Maar gezien vanuit de vleeseter is dit juist fantastisch! Hij of zij hoeft niet zijn hele kook- en eetgewoontes te veranderen, maar simpelweg de hamburger te vervangen door de vegetarische variant.
  • Gebruik de kracht van groepen. Participatie is niet voor niets een steeds vaker gehoorde kreet (zie bijvoorbeeld één van mijn oudere blogs) . In de kerstvakantie ben ik begonnen met de Netflix-serie over de Bhagwan, en ik vind het echt intrigerend om te zien wat een groep, die een duidelijk gezamenlijk beeld heeft van een betere wereld, voor elkaar kan krijgen. Ik vind dat we als natuur- en milieueducatie veel actiever contact mogen zoeken bij bestaande groepen en bewegingen.
  • Mensen moeten het idee hebben dat ze zelfstandig kunnen handelen, zelf beslissingen kunnen nemen en de situatie zelf in de hand hebben. Onze educatie heeft soms nog wel wat belerends, en wijst met het vingertje (dit mag je wel en dit mag je niet doen). Dit helpt dus niet om mensen te veranderen.
  • Voor echte verandering is vaak een (gevoelde) crisissituatie nodig. De laatste tijd is er in de media (bijvoorbeeld in De Volkrant en Trouw, maar ook bij NOS en Metro), steeds meer aandacht voor de milieueffecten van ons eten, en is er meer aandacht voor vegetarisch en vegan eten. Er was zelfs even een ophef over de kerst-Allerhande omdat daar te weinig vleesrecepten in zouden staan. We kunnen hier met onze educatie veel meer en beter op inspelen, maar daar is wel flexibiliteit voor nodig (die door diverse legitieme redenen nog wel eens ontbreekt).

Misschien ook interessant: