Kleur bekennen - Buitenpaden
zelf ontdekken

Kleur bekennen

Tijdens mijn natuurlessen voor scholen, merk ik regelmatig wrijving en weerstand tussen mij en de leerkrachten. Ik merk dat ik soms anders werk dan ze gewend zijn, dat ik iets doe dat ze misschien niet willen, of juist dat de klassenleerkracht op een manier ingrijpt die haaks staat op de ervaring die ik de kinderen zou willen meegeven.  

Een paar voorbeelden. In de mailwisseling vooraf gaven de (kleuter)leerkrachten aan vanwege het gebrek aan hulpouders liever op het schoolplein te willen blijven, in plaats van in de schoolomgeving op stap te gaan. Ik vond dat een beetje jammer, want dat is vrij beperkt wat betreft mogelijkheden voor het ontdekken en beleven van natuur. Gelukkig zijn er aan één kant van het plein wel bosjes, had ik bedacht.

Eenmaal ter plekke, bleek dat de leerkrachten hadden bedoeld om op het kleuterplein te blijven, een smalle stenen strook met wat randjes houtsnippers en één boompje. Na wat overleg vonden ze het gelukkig wel oké om het grote schoolplein op te gaan.

Op het grote schoolplein, bij de bosjes aangekomen, riep de leerkracht direct: ‘niet de bosjes in!’. Oeps, dacht ik, dat wilde ik nu net doen, want daar zitten bodemdiertjes. Gelukkig mocht dat na enig overleg toch wel, als we maar verre bleven van stekelige planten die daar ook staan.

Een ander voorbeeld. Ik liet leerlingen van groep 3 hun namen op potjes schrijven, en er zelf potgrond in doen. De leerkracht greep in: ‘want dit wordt niks en gaat veel te lang duren’.

Ik vind dat soort situaties lastig. Ik ben de gastdocent, en degene die op dat moment de les aan het geven is, maar de vaste leerkracht kent de kinderen beter dan ik. Vaak twijfelde ik dan, en ging mee met de wensen van de leerkracht. Ook omdat het lastig is om tijdens een les, waar alle kinderen bij zijn, een hele discussie te gaan voeren.

Maar ondertussen voel ik in mij een ondergrondse onvrede smeulen, en probeer dan nog ‘stiekem’ toch iets van mijn benadering toe te passen binnen de grenzen die op dat moment door de leerkrachten aangegeven wordt.

Dit is vaak onbevredigend en vermoeiend. Totdat mijn begeleider van een intervisietraject zei: ‘waarom schrijf je je visie niet gewoon op en deel je die van te voren met de leerkrachten?’

Simpel en spannend

Eigenlijk is het zo simpel, maar ik had er nooit aan gedacht. Ik dacht: ‘daar zitten ze toch niet op te wachten?’ Dit is mogelijk het geval bij de eenmalige gastlessen die ik doe, maar voor terugkerende lessen, loont het de zeker de moeite.

Dus zo gezegd zo gedaan; ik heb ik mijn pedagogische en didactische visie gemaakt (zie hier meer informatie) en om te beginnen de begeleider van het intervisietraject en met enkele  collega-zzp’ers gedeeld.  

Ik vond het heel fijn om voor mezelf op te schrijven, hoe volgens mij een ideale natuurles eruit ziet. Tegelijkertijd voelde het ook kwetsbaar, een soort kleur bekennen. Ik was bang voor kritische reacties. Gelukkig waren de eerste reacties heel bemoedigend.

Vlak voor de meivakantie heb ik deze visie gepresenteerd aan leerkrachten van een school waar ik na de meivakantie tot aan de zomervakantie weer een wekelijkse lessenserie voor groep 5/6, 7 en 8 ga verzorgen.

Dat vond ik best spannend, wat zouden ze er wel niet van vinden?

Ik benadrukte dat bij mijn lessen ‘leren door te doen’ centraal staat. Het draait om zelf ontdekken, waarbij kennis op de tweede plek komt. Mijn doel is dat kinderen nieuwsgierig worden, en dan op zoek gaan naar kennis, en vragen stellen (wat ook gebeurt).

Dat ontdekken gebeurt met alle zintuigen, en het hele lijf doet mee. Leren door te doen dus, waarbij kinderen ook een andere manier van ‘kijken’ ontwikkelen. Ze merken dingen op, waar ze eerder aan voorbij liepen. Dit betekent dat er in mijn lessen maximale ruimte is voor eigen initiatief en dat ik mijn rol vooral zie als facilitator: kinderen stimuleren om zelf aan de slag te gaan. Mijn instructie is zo beperkt mogelijk, maar als kinderen niet kunnen of durven te beginnen, dan help ik ze even, om snel daarna weer een stapje terug te doen. Dit betekent ook dat ik een sfeer probeer te creëren, waarbij je fouten mag maken. Het gaat om het proces en niet om het resultaat.

Behoefte aan leerdoelen

De leerkrachten konden wel achter deze aanpak staan, maar hadden ook een sterke behoefte aan een concreet leerdoel per les. Ze zijn bang dat het anders de kinderen vrijblijvend kunnen aanrommelen zonder iets te leren. Dat vind ik nog best ingewikkeld. Dit voelt als een gebrek aan vertrouwen dat de kinderen voldoende leren als er geen expliciet doel is.

Het voelt ook als een behoefte aan controle om het resultaat van de les te monitoren.  We leven natuurlijk ook in een toets- en controlecultuur. Alle resultaten en processen moeten passen op afvinklijstjes en liefst kunnen worden gemeten.

Zo wordt het onderwijs controleerbaar (althans, dat is de illusie volgens mij). Want ik denk dat het leerproces door kinderen per definitie niet te controleren, en heel gebrekkig te monitoren is. Een leerproces gaat volgens mij met horten en stoten, het is geen rechte lijn en van kind tot kind sterk verschillend. Je weet niet wat er tijdens een les binnen in een kind afspeelt, en iets dat het bijvoorbeeld vandaag ontdekt, kan de week erna opeens leiden tot een inzicht. Het hoeft niet zo te zijn dat dit direct na de les al zichtbaar is.

Ik wil aan de vraag naar leerdoelen tegemoet komen, door per les een lijstje te maken van dingen die in mijn les kunnen worden geleerd (maar niet persé allemaal hoeven worden geleerd). Dan gaat het niet alleen om kennis van en inzichten over de natuur en respect voor de natuur maar ook vaardigheden zoals taal, motorische vaardigheden, algemeen begrip, zelfstandigheid, zelfvertrouwen en kritisch denken.

De bosjes in?

Verder bleek dat enkele leerkrachten er erg op tegen waren om de bosjes in te gaan. Dit vanwege de hondenpoep die er kan liggen, maar ook omdat dan kinderen onbedoeld begroeiing kunnen plattrappen. De conclusie tijdens het overleg dat we het (toch) gewoon doen, met als kanttekening dat er een goede instructie nodig is om de beplanting te sparen en al te veel hondenpoep onder schoenen te voorkoemn. Dat kinderen in de hondenpoep kunnen stappen, werd gelukkig, na enige aarzeling, geaccepteerd.  

Eén van de leerkrachten had moeite met eten uit de natuur. Anderen waren erg voor. De conclusie was, dat dit acceptabel is in de lessen, als leerlingen (en leerkrachten!) maar niet verplicht worden het te eten.

Tenslotte bleek het voor de leerkrachten echt een no-go dat leerlingen in de bosjes plassen, dus dat heb ik te accepteren. Gelukkig is de komende lessenserie voor de bovenbouw, omdat zij naar de wc gaan beter kunnen plannen.

En dan zijn er nog de risico’s van buitenlessen (of buitenactiviteiten), zie plaatje hieronder. Ook die heb ik met de leerkrachten besproken.

Ik merkte dat het even slikken voor de leerkrachten is, om te accepteren dat kinderen zich kunnen prikken aan een brandnetel of een stekelige struik, kunnen vallen of zich snijden. De hondenpoep was ook een item, zoals hiervoor geschetst.

Het risico van tekenbeten was weer minder bij de leerkrachten in beeld, dus het is belangrijk om hier aandacht voor te blijven vragen (het RIVM heeft hiervoor handige tools).

Duidelijkheid

Alles bij elkaar kijk ik tevreden terug op het overleg. Het is nu van te voren duidelijk wat wel en niet kan en gewenst is. De leerkrachten weten wat ze kunnen verwachten, en ik weet ook waar ik aan toe ben, wat vervelende discussies tijdens de les kan voorkomen.

Ik vond het ook mooi om te zien hoe de leerkrachten elkaar overtuigden, bijvoorbeeld op het punt van planten uit de natuur eten en het door kinderen in de hondenpoep trappen.

En het geeft me meer zelfvertrouwen, omdat ik heb uit kunnen leggen waarom ik de dingen op een bepaalde manier doe.

En omdat ik deze manier van lesgeven, graag verder zou willen verspreiden, deel ik dit proces ook hier op mijn blog. Zodat we samen kleur kunnen bekennen, en de groene vlek van jonge natuurontdekkers elke keer weer iets groter kunnen maken.

Interessant?

Schrijf je hier in om telkens (maximaal eens in de twee weken) een mailtje te ontvangen als ik een nieuw bericht heb geplaatst.

En als je denkt dat dit verhaal ook anderen kan inspireren dit bericht via je social media. Dit kan makkelijk met de knoppen hieronder.

Meer lezen:

Blog: ‘Kinderen leren het meest door intrinsieke motivatie’

Blog: ‘Kennis is helemaal niet zo belangrijk’

Blog: Anders kijken naar kinderen en opgroeien

Blog: Opgesloten in formats en leerdoelen

1 1 vote
Artikel waardering
Abonneren
Abonneren op
guest
1 Reactie
oudste
nieuwste meest gestemd
Inline Feedbacks
View all comments
Bart de Koning
14 dagen geleden

Ik wilde je artikel 5 sterren geven. Helaas begreep ik het niet helemaal en gaf ik het een ster. Ik mag het niet opnieuw beoordelen. Ik vind het heel nuttig dat je hebt nagedacht over een visie.