Duurzaamheid is ingewikkeld. Er is niet één goede oplossing, en soms weten we het gewoon niet. Maar het wordt gevaarlijk als we denken: we weten het niet, dus we gaan gewoon door met wat we tot nu toe deden.”

De aantrekkelijke onduidelijkheid van duurzaamheid, zo noemde Arjen Wals dit op de kennisdag Klimaatadaptatie in februari. Wals is hoogleraar Transformatief Leren voor Sociaal-ecologische Duurzaamheid aan de Wageningen Universiteit.

Spaarlamp versus gloeilamp

Wals illustreerde dit principe met het concrete voorbeeld van de spaarlamp versus gloeilamp. De gloeilamp gaat veel korter mee (is trouwens bewust zo ontworpen omdat er anders onvoldoende aan te verdienen was) en vraagt flink meer stroom dan de spaarlamp. Maar de spaarlamp heeft weer giftige gassen in zich. Op zich geen probleem als die hergebruikt worden, maar dat gebeurt vaak ook niet.

En het hangt er ook van af waar de lampen worden gebruikt. Na een goedwillende inzamelingsactie op een Nederlandse school, bleek dat spaarlampen in Afrika snel stuk gaan vanwege de wisselende en soms haperende stroomvoorziening. In dit geval was het inzetten van spaarlampen dus helemaal niet zo duurzaam.

De verwarring en de onduidelijkheid moet geen reden zijn om dan maar niets te doen, aldus de hoogleraar, want ‘afhankelijk van plek en situatie is er op dat moment wel één beste antwoord’.

Duurzaam makkelijk maken

Om meer mensen duurzamere keuzes te laten maken, moeten we de routine doorbreken. Duurzaam moet makkelijker zijn dan niet-duurzaam, zoals nu juist vaak het geval is. ,,Normaal moet je het aangeven als je vegetarisch wil eten tijdens een studiedag. Draai het eens om. Laat mensen die vlees willen eten zich maar aanmelden.’’

Grenzen doorbreken

Verder is het nodig om grenzen te doorbreken en buiten hokjes te denken, bepleitte de hoogleraar. ,,We moeten ongelijksoortige mensen en disciplines met elkaar verbinden. We zijn er heel goed in om alles in hokjes in te delen, het onderwijs begint hier al mee, maar daar moeten we dus vanaf’’, aldus Wals.

Emotionele binding

Zijn ervaring met ‘transformatief leren’, leren waardoor je anders naar je gedrag gaat kijken, laat ook zien dat mensen een emotionele binding met een onderwerp moeten hebben. ,,Betrek burgers vanuit hun eigen passie. Pas dan komen ze in actie.’’

Stel ongemakkelijke vragen

Creativiteit, omdenken en vernieuwing is nodig. En omgaan met tegenstrijdige belangen, aldus de Wals. ‘Stel ongemakkelijke vragen, benut conflicten, wissel van perspectief waardoor je empathie krijgt met de ander, pak het integraal aan en bied handelingsperspectief. En blijf voortdurend reflecteren. Er is niet één waarheid’’

INTERESSANT?

Schrijf je dan hier in. Dan krijg je (maximaal één keer per week) mijn blog of vlog als eerste rechtstreeks in je mailbox. Wel zo makkelijk!

En deel vooral dit bericht via je eigen Social Media. Dat kan gemakkelijk met de deelknoppen hieronder!